|
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
 |
Gelişim Psikolojisi (Gelişim Kuramı) |
|
|
Gelişim Psikolojisi
Gelişim Kuramları
BİYOLOJİK KURAMLAR:
Gelişimin Doğası: Doğa
Rehber Süreç: Olgunlaşma
Birey: Etkin
Gelişimin Biçimi: Evre
Odak: Yapıda ve davranışta gözlenebilir değişimler
PSİKODİNAMİK KURAMLAR:
Gelişimin Doğası: Doğa ve kazanım
Rehber Süreç: Olgunlaşma
Birey: Etkin
Gelişimin Biçimi: Evre
Odak: Kişilik yapısında içsel değişimler
KOŞULLANMA KURAMLARI:
Gelişimin Doğası: Kazanım
Rehber Süreç: Öğrenme
Birey: Edilgin
Gelişimin Biçimi: Sürekli
Odak: Davranışta gözlenebilir değişimler
BİLİŞSEL TOPLUMSAL ÖĞRENME KURAMLARI:
Gelişimin Doğası: Kazanım
Rehber Süreç: Öğrenme
Birey: Ilımlı etkin
Gelişimin Biçimi: Sürekli
Odak: Davranışta gözlenebilir değişimler
BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMLARI:
Gelişimin Doğası: Doğa ve kazanım
Rehber Süreç: Olgunlaşma
Birey: Etkin
Gelişimin Biçimi: Evre
Odak: Zihinsel yapıda içsel değişimler
BİLGİ-İŞLEM KURAMLARI:
Gelişimin Doğası: Kazanım
Rehber Süreç: Öğrenme
Birey: Etkin
Gelişimin Biçimi: Sürekli
Odak: Davranışta gözlenebilir değişimler
KÜLTÜREL-BAĞLAMSAL KURAMLAR:
Gelişimin Doğası: Doğa ve kazanım
Rehber Süreç: Olgunlaşma ve öğrenme
Birey: Etkileşimci
Gelişimin Biçimi: Sarmal
Odak: birey ile toplum arasındaki ilişki
Gelişim alanında "olgunlaşma kuramı" (A. Gesell) ve "etolojik
kuram" (K. Lorenz ve N. Tinbergen) genellikle biyolojik kuramlar
olarak adlandırılır. Freud'un "psikoseksüel kuramı" ve Erikson'un
"psikososyal kuramı" psikodinamik kuramlar çerçevesinde yer alır.
Bilişsel kuramlar grubunda Piaget'in "bilişsel gelişim kuramı", Kohlberg'in
"ahlak gelişimi kuramı" ayrıca "toplumsal biliş kuramları",
"bilgi-işlem kuramları" bulunur. Öğrenme kuramları içinde "koşullanma
kuramları" (Pavlov, Watson, Skinner) geleneksel kuramlardır,
bunları "toplumsal öğrenme kuramları" (Dollard, Miller) izler; bu
grupta en yeni akım "bilişsel toplumsal öğrenme kuramı" (Bandura)
olarak ortaya çıkar. Gelişim alanında son olarak kültürel-bağlamsal
kuramlar'ı buluyoruz; Vygotsky'nin "toplumsal-tarihsel kuramı" ve
Bronfenbrenner'in "ekolojik kuramı" bu grupta yer almaktadır . Bütün bu kuramlar insan gelişiminin düzenli olduğu, dolayısıyla
davranışın önceden kestirilebileceği sayıltısına dayanırlar.
Bir ayrıksılık dışında bütün kuramlar bireyi etkin bir varlık olarak
görürler. Bir kuramın insanın doğasını, gelişimin özünü nasıl gördüğü
sorusu kuramların değerlendirilmesinde en önemli noktadır (bu temel
görüşler aşağıda kuramlar karşılaştırılırken açıklanmaktadır).
Kuramların Karşılaştırılması
Önceki sayfalarda kısaca özetlediğimiz gelişim kuramlarını burada
daha ayrıntılı biçimde ele alacak ve aralarındaki ilişkileri de
araştıracağız. Böylece, gelişimin duygusal, bilişsel, toplumsal boyutları
arasındaki ihmal edilemez bağları da görmüş olacağız. Bu arada kuramlara
yöneltilen temel eleştiriler de ortaya konmuş olacaktır. Ancak
bu ayrıntılara girmeden önce kuramların gerisinde yer alan dünya görüşlerini
incelemekte yarar görüyoruz. Perlmutter ve Hall'ın (1992)
belirttiği gibi, gelişimciler, gelişme süreçlerini açıklamaya yönelik
kuramlarını kurarken insanın doğasına ve davranış süreçlerine ilişkin
değişik modellere dayanırlar. Her model farklı bir dünya görüşünü
temel alır ve gelişimi temsil edecek farklı bir analoji kullanır. Böylece,
gelişimciler tarafından temel alınan dünya görüşü onların gelişimin
değişik yönlerini tanımlama, araştırma ve yorumlama yollarını etkiler.
Perlmutter ve Hall bellibaşlı üç model olduğunu söylemektedir:
Mekanistik, organizmik, diyalektik (başka yazarların başka sınıflamalar
yaptığı gözden kaçırılmamalı). Onlara göre bu modellerin hiçbiri
ne doğru ne de yanlıştır; ama herbiri gelişimi anlamada rehber olarak
kullanılabilir
DERLEYEN...EMRE ŞEN (KESFETKENDİNİ EDİTÖRÜ)
İletişim:bilgi@kesfetkendini.com
|
|
|
Bilgi : Bu girdi 03.11.2009 13:40:34 tarihinde eklendi ve daha önce kez okundu. |
|
|
Anahtar Kelimeler:bebek gelişim,eğitim gelişim,fiziksel gelişim,gelişim kuramı,gelişim psikolojisi,gelişim özellikleri,gelişim öğrenme,insan psikolojisi,sosyal gelişim,yaş psikolojisi,çocuk gelişim,çocuklarda gelişim,öğrenme psikolojisi
|
|
|