Diksiyon Çalışmaları

Diksiyon Çalışmaları

A: DÜZ, GENİŞ, ARKA DİL ÜNLÜSÜDÜR.

Kalın A: Dilin ön kısmı alt sıra dişlerin ardına dokunur, arka kısmı ağız boşluğunda kaşıksı bir biçim alır: Can, Cam, Kaya, Ada, Ata,Aday, Damak, Amaç, Atlas.
İnce A: Dilin ön kısmı yine alt dişlerin ardına dokunur, sırtı ağız boşluğunda yaygın biçimdedir. Ağız baş parmak kalınlığında açıktır: Lâf, Hâl, Sıhhât, Nasihât, Lâstik, Dikkât, Lavanta, Kemâl, Alkol, Kâhya,İskân,Karargâh, Kâr.

A ÜNLÜSÜNÜN UZUN SÖYLENİMİ

A ünlüsünün uzun türü yabana sözcüklerde bulunur: Ca:hil, Lâ:zım, Ha:kim, Ka:nun, Siva:set,A:dile, Ha:lit: Müteva:zı, Ha:cettepe, İka:metgâh, Hakkâ:ri, Lâ:Le, Ka:til,Ra:kım, A:zerbaycan: Kâ:şif.

    Bazı sözcüklerse, kendi dillerinde uzun ünlü içermelerine rağmen, dilimize geçişleri kısa olmuştur. Ancak, ünlüyle başlayan ek almaları ya da ulama yapılması durumunda kendi dillerindeki uzun ünlü özelliği dilimizde de görülür Dev:am Etmek, Selâ:mı, Hesa:bı, Ceva:bı: Va:r Olmak, Tama.mı, Edebiya:tı, Haya:tı, Mura:dı, Mevzua:tı, Ta:cı, Ahlâ:kı, Efkâ:rı, Evlâ:dı, İtira:zı, Kâ:rı, Maka:mı.

Not: Ayrıca, dilimizde bazı sözcüklerin kısa sesletilmeleri gerekirken, toplumumuzun bazı kesimi tarafından yanlış (uzun) sesletildikleri görülmektedir: Yarın, Zarif, Demokrasi, Lâik, Bakiye, Sait, Halûk, Hakem, Rakip, Yararı, Zararı, Fakir, Tarikat.

A ünlüsünün Ğ ile birlikte kullanımı:

A + Ğ + ÜNLÜ: Sadece a, ı, u ünlüleri gelir.
A + Ğ + A : Söyleyişte iki a ünlüsü birbirine ulanır.(Tek a sesi 2 sesbirim uzunluğunda okunur.)
A + Ğ + I : Söyleyişte I sesi düşer. A sesi 2 sesbirim uzunluğunda okunur.
A + Ğ + U : Bu dizimde Türkçede tek sözcük vardır. O da Latinceden dilimize geçmiş ağustos sözcüğüdür. Seslerimde, a sesinden u sesine ulama yapılarak okunur:
A + Ğ + ÜNSÜZ : (Ğ) düşer, a ünlüsü 2 sesbirim uzunluğunda uzar.
Kağan (Ka:n) Mağara (Ma:ra) Sağanak (Sa:nak) Ağaç(A:ç)Sağaltım(Sa:ltım)
Ağız (A:z) Ağır (A:r) Kâğıt (Kâ:t) Dağıtım (Da:tım) Sağır (Sa:r) Dağınık (Da:nık) Buzağı (Buza:)
Ağustos (Austos)
Dağ (Da:) Ağrı (A:rı) Kağnı (Ka;nı) Çağrı (Ça:rı)

NOT :Gelecek zaman eki [AcAk], I.tekil kişi, I.çoğul kişi ya da ad belirtme durum ekiyle birlikte kullanıldığı zamanlarda da A+Ğ+I dizimiyle karşılaşılır.
Yapacağım(Yapıca:m).Çalışacağım(Çalışıca:m),Unutmayacağım(Unutmıyca:m),Koşacağım(Koşuca:m),Olacağız (Oluca:z),Tartışacağız(Tartışıca:z),Kalmayacağız(Kalmıyca:z),Uçacağını(Uçuca:nı),Bayağılaşmayacağını(Baya:laşmıyca:nı).

E: DÜZ, GENİŞ, ÖN DİL ÜNLÜSÜDÜR.

İki Türü vardır: Açık » E« ve Kapalı » E «

Açık E: Çene açılır. Dil ileri doğru uzanır. Ucu alt dişlere dokunur, Dil önü sert damağa yükselir, İki yanıyla üst sıra dişlerin kıyısına değecek kadar yaklaşır: Her, Ben, Sen, Yer, Berber, Yer, Yel, Sel, Kel, Mermer, Erken, Terbiye, Sersem, Pervaz, Sertap, Sermaye.
Kapalı » E «: Açık »E«'ye oranla ağız daha kapalı, dudaklar daha gergin ve söyleyiş noktası daha ileridedir.Kedi, Kendi, Mendil, Temsil, Belli, Yengeç, Zengin, Zenci, Elli, Şemsiye, Benzin, Benzer, Yenge, Kalem, Eldiven, Elbise, Genç,    Elma, Emre, Denk, Helva, Temkin,Hem, Mühendis, Pencere, Tencere, Madem, Renk, Önem.




E Ünlüsünün Ğ ile Birlikte Kullanımı:

E + Ğ + ÜNLÜ: Sadece e, i ünlüleri gelir. E+Ğ + E ve E + Ğ + İ: Söyleyişte ğ, y sesine dönüşür.
E + Ğ + ÜNSÜZ: Söyleyişte ğ, y sesine dönüşür.    
Eğer (Eyer) Beğenmek (Beyenmek) Meğer (Meyer)Değer (Deyer) Örneğin (Örneyin) Eğitim (Eyitim) Değişik) (Deyişik) Değişim (Deyişim)

“Tenceredeki eti tekir kedi kendi yeni”

NOT:
1.    Gelecek zaman eki [EcEk], I. tekil kişi ile kullanılırsa i düşer; e, açık >e< olarak uzar.
Geleceğim (Gelice;m). Üzmeyeceğim (Üzmiyce:m). Bükeceğim (Büküce:m). Küsmeyeceğim (Küsmiyce:m)
2.    Gelecek zaman eki [EcEk], I.çoğul kişi ile kullanılırsa i düşer e kapalı >e< olarak uzar. Geleceğiz Geleceğiz (Gelice:z), Seveceğiz (Sevice:z) Göreceğiz (Görüce:z) Dinlemeyeceğiz (Dinlemiyce:z)
3.    Gelecek zaman eki [EcEk], ad belirtme durum eki ile kullanılırsa i düşer e kapalı >e< olarak uzar.
Geleceğini (Gelice:ni), İstemeyeceğini (İstemiyce:ni), Döneceğini (Dönüce:ni) Görmeyeceğini (Görmiyce:ni)

Bir yorum

Cevapla

  
 
3+2 İşleminin Sonucu    
Yukarı Çık